احکام روزه نگرفتن عمدی

باطل کردن عمدی روزه در ماه رمضان از نظر شرعی یک اشتباه ساده نیست و کفاره سنگینی نیز دارد. بدترین بخش ماجرا در مورد روزه نگرفتن عمدی این است که شاید شما بدون دانستن در حال انجام کارهایی باشید که جریمه را چندین برابر می‌کند و یا اصلا نمی‌دانید باید ۶۰ نفر را اطعام کنید یا به جای آن دو ماه روزه بگیرید! در این مقاله مطابق با نظر مراجع احکام روزه نگرفتن عمدی را بررسی خواهیم کرد تا بدانید در چه شرایطی چه کاری بر شما واجب است تا راه درست جبران قضا روزه را انتخاب کنید.

آیا فقط قضای روزه برای جبران افطار عمدی کافی است؟

باطل کردن عمدی روزه در ماه رمضان چه با خوردن و آشامیدن و چه با جماع یا استمنا در صورتی که از روی اختیار و بدون ناچاری باشد تنها با قضا حل نمی‌شود. بر اساس فتوا مراجع عظام تقلید از جمله آیت الله سیستانی و امام خمینی در این حالت علاوه بر قضای آن روز کفاره نیز بر فرد واجب می شود.

مطابق با نظر آیت الله سیستانی اگر کسی نداند که عمل خاصی روزه را باطل می‌کند و با علم اینکه روزه‌اش صحیح است آن کار را انجام دهد کفاره بر او واجب نخواهد بود هر چند که قضا خواهد داشت. اما اگر بداند روزه باطل می‌شود و عمدا آن کار را انجام دهد کفاره ثابت خواهد بود.

انواع کفاره اصلی

بر اساس نظر فقها و بیانیه دفتر آیت الله خامنه ای کفاره افطار عمدی ماه رمضان یکی از سه مورد نام برده است و فرد مکلف بر اساس توانایی خود می‌تواند هر کدام را که می‌تواند انجام دهد:

• آزاد کردن یک بنده
• دو ماه روزه گرفتن: این روزه باید پی در پی باشد به این صورت که یک ماه کامل و یک روز از ماه بعد را پشت سر هم روزه بگیرد. (نظر آیت‌الله وحید خراسانی و سایر مراجع)
• اطعام شصت فقیر: به هر کدام یک طعام (حدود ۷۵۰ گرم گندم، آرد، نان یا خرما) بدهید. برای ادای این تکلیف شما می‌توانید مبلغ آن را در سایت خیریه خانه ای‌بی برای پرداخت کفاره روزه در نظر بگیرید تا صرف تهیه اقلام غذایی یا دارویی بیماران شود.

کفاره در صورت عجز

اگر فردی مکلف به کفاره افطار عمدی باشد اما به دلیل فقر یا ناتوانی مالی نتواند موارد نام‌برده را انجام دهد حکم شرعی فرد این است:

در صورت عجز مطلق وظیفه فرد استغفار است؛ در نظر داشته باشید اگر فرد در حالت عجز استغفار کرد و بعدها توان مالی پیدا کرد بر اساس احتیاط واجب یا مستحب الزامی به پرداخت کفاره پس از تمکن ندارد هر چند انجام آن نیز خوب است.

کفاره افطار با محرم

اگر روزه‌دار در ماه مبارک رمضان با همسر خود که روزه است آمیزش جنسی داشته باشد رعایت شروط زیر واجب است:

• شرط: این حکم زمانی صادق است که همسر راضی باشد.
•  مجازات: در این صورت حکم افطار عمدی جاری است و علاوه بر قضای آن روز کفاره بر هر دو نفر واجب می‌شود.
• تذکر: اگر یکی از دو نفر مجبور یا ناراضی باشند کفاره تنها بر عهده شخصی است که آغازگر عمل بوده و بر دیگری کفاره واجب نیست.

کفاره استمنا (باطل کردن روزه با خودارضایی)

خودارضایی از جمله مفطرات روزه محسوب می‌شود که موجب افطار عمدی است. طبق احتیاط واجب اگر فردی در یک روز چندین بار اقدام به استمنا کند به تعداد دفعات باید کفاره بدهد. ارکان کفاره استمنا نیز شامل آزاد کردن برده، دو ماه روزه یا اطعام شصت فقیر است.

کفاره تاخیر (قضا نگرفتن تا رمضان بعد)

اگر فردی روزه ماه رمضان را به دلیل عذر شرعی نگرفته باشد و تا قبل از رسیدن ماه رمضان سال بعد فرصت قضای آن روز را داشته باشد اما عمدا آن را به تاخیر بیندازد:

•  علاوه بر قضای آن روز باید فدیه (مبلغی معادل دادن غذا به فقیر) بپردازد.

تفاوت افطار قبل و بعد از ظهر در روزه قضا و نذر

تفاوت مهمی از نظر شرعی بین باطل کردن روزه قضا و روزه نذر وجود دارد:

• روزه قضا: اگر فردی روزه قضا بگیرد چه قبل از ظهر و چه بعد از ظهر حق دارد آن را باطل کند.
•  روزه نذر: اگر شخص نذر کرده باشد روزه‌ای خاص بگیرد اگر قبل از ظهر افطار کند کفاره ندارد اما اگر بعد از ظهر افطار کند علاوه بر قضا کفاره نیز بر او واجب می‌شود.

حکم باطل کردن روزه قضا

روزه قضا مانند روزه ماه رمضان واجب است. اگر فردی روزه قضا بگیرد و عمدا آن را باطل کند گناهکار است اما بر خلاف روزه ماه رمضان باطل کردن عمدی روزه قضا کفاره سنگین ۶۰ روز روزه یا اطعام ۶۰ فقیر ندارد اما شخص باید توبه و استغفار نماید.

حکم باطل کردن روزه نذر

حکم باطل کردن روزه نذر به نوع نذر بستگی دارد. اگر فرد روز خاصی را نذر کرده باشد طبق احتیاط واجب بعد از ظهر حق باطل کردن ندارد و در صورت افطار بعد از ظهر کفاره باید پرداخت شود. اما اگر فرد نیت کرده باشد هر روزی که بخواهد روزه بگیرد هر روزی که بخواهد می‌تواند اقدام نماید و اگر قبل از ظهر روزه را باطل کند کفاره نخواهد داشت.

آیا با داشتن روزه قضا می‌توان روزه مستحبی گرفت؟

اگر فردی روزه قضا ماه رمضان بر گردنش است اولویت با انجام همان روزه قضا است.

•  استحباب: گرفتن روزه مستحبی با داشتن روزه قضا باطل نیست و ثواب هم دارد اما توصیه می‌شود اول روزه واجب قضا شده گرفته شود.

مواردی که برای افطار عمدی کفاره ندارد!

•  اگر فرد نداند انجام کاری (سر زیر آب کردن) روزه را باطل می‌کند و از روی ناآگاهی انجام دهد.
• کسی که مجبور می‌شود روزه خود ا باطل کند (شخصی که برای نجات جان خود مجبور به خوردن می‌شود و….).
•   اگر فرد به دلیل ترس از ضرر جانی یا بیماری روزه را باطل کند کفاره ندارد و فقط قضا بر او واجب است.
• کسی که ناخواسته و از روی فراموشی چیزی بخورد یا آبی بنوشد روزه‌اش باطل نمی‌شود و قضا و کفاره نیز نخواهد داشت.

فطریه و کفاره روزه گرفته نشده به چه کسی تعلق می‌گیرد؟

فطریه و کفاره باید به فقیر پرداخت شود با این تفاوت که فطریه را می‌توان صرف معیشت فقیر کرد اما کفاره حتما باید برای اطعام استفاده شود. شما می‌توانید با اختصاص فطریه و کفاره روزه خود به خیریه خانه ای بی سهم بزرگی در زمینه تامین هزینه‌های گزاف پانسمان و درمان بیماران مظلوم پروانه ای داشته باشید.